Henna: meer dan een mooi patroon op je handen

Als er één ding is waar ik nooit goed in ben geworden, dan is het stilzitten. En dat is nou precies wat je moet doen zodra iemand henna op je handen aanbrengt. Minuten, soms wel een half uur, met je handen roerloos in de lucht terwijl de henna droogt. Ik heb inmiddels geleerd dat een goed glas thee binnen handbereik daarbij geen overbodige luxe is.

Henna is in Marokko veel meer dan een mooi patroon voor op foto’s. Het zit diep verweven in tradities, gelegenheden en bijgeloof, en dat maakt het voor mij een van de mooiere onderdelen van de Marokkaanse cultuur om over te schrijven.

Wat is henna eigenlijk?

Henna komt van de henna-plant (Lawsonia inermis), waarvan de gedroogde en fijngemalen bladeren een groenige pasta vormen zodra je ze mengt met water en meestal ook wat citroensap of thee. Die pasta wordt op de huid aangebracht, meestal in decoratieve patronen, en laat na het drogen en afbladderen een oranje- tot roodbruine kleur achter die dagen tot weken zichtbaar blijft.

Het is dus geen tijdelijke tatoeage in de zin van inkt onder de huid. Henna kleurt alleen de bovenste laag van de huid, wat ook verklaart waarom het patroon langzaam vervaagt naarmate je huid vernieuwt.

Henna bij Marokkaanse bruiloften

Nergens komt henna zo prominent terug als bij een Marokkaanse bruiloft. De avond voorafgaand aan de bruiloft, vaak de “laylat al-henna” genoemd, draait volledig om het aanbrengen van henna bij de bruid, en vaak ook bij haar vriendinnen en familie.

Een professionele henna-artieste, soms onderdeel van het team rond de “neggafa” (de vrouw die de bruid tijdens de bruiloft begeleidt en aankleedt), brengt dan uitgebreide, sierlijke patronen aan op de handen en voeten van de bruid. Dit is geen kwestie van tien minuutjes, het kan makkelijk een paar uur duren voordat het hele patroon compleet is. De bruid moet in die tijd stilzitten terwijl er om haar heen gezongen, gedanst en gefeest wordt, wat ik persoonlijk altijd een indrukwekkende krachttoer vind.

Symboliek: geluk, bescherming en een vleugje bijgeloof

Henna wordt in Marokko traditioneel geassocieerd met baraka, een soort zegening of geluk. Het aanbrengen van henna bij bijzondere gelegenheden, zoals een bruiloft, een geboorte of het Suikerfeest, wordt gezien als een manier om geluk te wensen en het kwaad af te weren, waaronder het boze oog.

Er bestaan allerlei kleine tradities en bijgelovigheden rondom henna. Zo wordt wel gezegd dat hoe donkerder de kleur van de henna wordt, hoe meer geluk of liefde de persoon te wachten staat, al zal iedere oma je daar een net iets andere versie van vertellen. Wetenschappelijk gezien heeft de uiteindelijke kleur vooral te maken met de kwaliteit van de henna, de huid van de persoon en hoe lang de pasta heeft ingewerkt, maar dat is duidelijk een minder romantische verklaring.

Patronen met betekenis

De patronen zelf zijn vaak net zo interessant als de henna zelf. Marokkaanse henna-ontwerpen onderscheiden zich van bijvoorbeeld de Indiase mehndi-stijl door hun geometrische, symmetrische patronen: lijnen, ruiten, bloemmotieven en herhalende vormen die soms doen denken aan de tegelpatronen die je ook in Marokkaanse architectuur terugziet. Dat is geen toeval; henna-patronen en zellige-tegelwerk lijken elkaar door de eeuwen heen te hebben beïnvloed.

Sommige patronen zijn dicht en gedetailleerd, andere juist luchtig met veel open ruimte tussen de lijnen. Beide stijlen kom je in Marokko volop tegen, afhankelijk van de regio en persoonlijke voorkeur.

Henna vandaag de dag

Hoewel henna nog altijd het sterkst verbonden is met bruiloften en feestelijke gelegenheden, is het inmiddels ook gewoon een populaire vorm van lichaamskunst geworden, los van religieuze of traditionele context. Op markten, bij evenementen en zelfs op sommige stranden in Marokko vind je henna-artiesten die tegen betaling patronen aanbrengen voor toeristen en locals die gewoon zin hebben in iets moois op hun handen.

Zelf vind ik het nog steeds bijzonder om te zien hoeveel geduld, precisie en traditie er schuilgaat achter zo’n simpel ogend patroon. Ook al ben ik dus, zoals gezegd, geen groot fan van dat stilzitten.