Wie uit Marokko of Spanje terugkomt met eten in de koffer, ( hij moet vol die auto! )heeft een behoorlijke kans dat daar een fles olijfolie tussen zit. Zeker wanneer je onderweg bij een kleine producent, coöperatie of markt goede olie hebt geproefd, is het verleidelijk om een paar flessen mee naar huis te nemen. Ik kan nooit nee zeggen, wij gebruiken ongeveer 1 liter per maand dus ja..olijfolie genoeg in huis hier altijd.
Eenmaal thuis verdwijnt die olie meestal in de keuken. Over een salade, door een tajine, bij groenten of gewoon in een schaaltje met brood.
Maar er bestaat nog een andere manier van gebruiken waar je regelmatig over hoort: ’s morgens op een nuchtere maag een eetlepel olijfolie nemen.
Volgens de verhalen die je bijvoorbeeld op Youtube ziet, zou dat goed zijn voor de darmen, het cholesterol, hart en bloedvaten en soms zelfs de lever ‘reinigen’. Ik ben zelf van huis uit dol op natuurlijke producten, zoals olijfolie, kruiden, honing enz dus het is voor mij zeer aannemelijk dat ik ’s ochtends een lepel olijfolie door mijn keel laat glijden na het lezen en filmpjes bekijken van al die gezondheid.
Olijfolie is zonder twijfel een gezond voedingsmiddel. Maar wordt hij werkelijk gezonder wanneer je hem voor het ontbijt rechtstreeks van een lepel neemt?
Het antwoord is iets minder spectaculair dan veel filmpjes op sociale media doen vermoeden.
Is olijfolie gezond?
Ja.
Goede olijfolie bestaat voor een groot deel uit enkelvoudig onverzadigde vetzuren, met oliezuur als belangrijkste vetzuur.
Wanneer onverzadigde vetten in de voeding verzadigde vetten vervangen, bijvoorbeeld boter of andere harde vetten, is dat gunstig voor het cholesterolgehalte en daarmee voor hart en bloedvaten.
Vooral extra vierge olijfolie bevat daarnaast natuurlijke plantaardige stoffen, waaronder polyfenolen.
Die stoffen worden uitgebreid onderzocht vanwege hun antioxidatieve en ontstekingsremmende eigenschappen.
Het sterke bewijs voor de gezondheidswaarde van olijfolie komt vooral uit onderzoek naar voedingspatronen waarin regelmatig olijfolie wordt gebruikt, zoals het mediterrane voedingspatroon.
Het gaat dus niet om één magische lepel.
Het gaat vooral om wat je dag in, dag uit eet.
Wat is er bijzonder aan extra vierge olijfolie?
Extra vierge olijfolie is olie die uit olijven wordt gehaald zonder raffinage.
Goede extra vierge olie kan daardoor nog allerlei smaak- en geurstoffen uit de olijf bevatten.
Afhankelijk van de olijven en het moment van oogsten kan de olie zacht en fruitig zijn, maar ook behoorlijk groen, bitter of peperig smaken.
Die lichte bitterheid en het prikkelende gevoel achter in de keel zijn bij goede verse olie overigens niet automatisch een teken dat er iets mis mee is.
Ze kunnen juist samenhangen met de natuurlijke fenolen in de olie.
Over de productie, smaak en verschillende kwaliteiten kun je meer lezen in ons uitgebreide artikel over olijfolie uit Marokko.
Waarom nemen mensen een lepel olijfolie op nuchtere maag?
Daarvoor worden allerlei redenen genoemd.
De bekendste is de spijsvertering.
Vet in de voeding beïnvloedt de spijsvertering en sommige mensen merken dat olijfolie de stoelgang wat gemakkelijker maakt.
Dat is niet volledig uit de lucht gegrepen.
Er is inmiddels ook klinisch onderzoek waarin dagelijks gebruik van olijfolie verbetering liet zien bij mensen met chronische obstipatie. In een recente studie gebruikten deelnemers twee eetlepels per dag gedurende vier weken.
Dat is natuurlijk uitermate interessant, maar het bewijst iets anders dan de populaire internetclaim.
Het onderzoek laat namelijk niet zien dat één eetlepel op een lege maag ’s morgens een bijzondere werking heeft.
Er is een verschil tussen:
olijfolie kan mogelijk helpen bij de stoelgang
en:
olijfolie moet vóór het ontbijt worden ingenomen om te werken.
Voor die tweede uitspraak is veel minder bewijs.
Moet je olijfolie daarvoor nuchter nemen?
Voor zover uit onderzoek bekend is, bestaat er geen overtuigend bewijs dat olijfolie extra gezondheidsvoordelen krijgt doordat je hem op een lege maag inneemt.
Je lichaam weet niet ineens om zeven uur ’s morgens dat de olie geneeskrachtiger moet worden omdat er nog geen boterham naast ligt.
De gezonde vetzuren en plantaardige stoffen blijven dezelfde.
Een eetlepel olijfolie bij het ontbijt, over groenten of door een maaltijd levert dus nog steeds olijfolie.
Dat maakt de populaire ochtendroutine niet verkeerd.
Als iemand het prettig vindt om iedere ochtend een lepel goede extra vierge olijfolie te nemen, is daar voor de meeste gezonde volwassenen niets vreemds aan.
Alleen is het niet noodzakelijk en persoonlijk moet ik er zelf niet aan denken op mijn nuchtere maag.
En de lever ‘ontgiften’?
Dat is een van de claims waarbij enige nuchterheid verstandig is.
Olijfolie wordt regelmatig gecombineerd met citroensap en vervolgens gepresenteerd als een manier om de lever of galblaas te reinigen.
Voor zo’n zogenaamde detox bestaat geen goede wetenschappelijke onderbouwing.
De lever is zelf juist een orgaan dat voortdurend stoffen verwerkt en afbreekt. Daarvoor is geen olijfolieshot nodig.
Dat betekent niet dat olijfolie slecht is voor de lever.
Een gezond voedingspatroon waarin olijfolie een van de gebruikte vetten is, kan prima passen bij een gezonde leefstijl.
Maar dat is iets anders dan stellen dat een lepel olie afvalstoffen uit de lever spoelt.
Kan het goed zijn voor je cholesterol?
Hier wordt het verhaal interessanter.
Olijfolie bevat veel enkelvoudig onverzadigd vet. Het vervangen van voedingsmiddelen met veel verzadigd vet door onverzadigde vetten kan helpen het ongunstige LDL-cholesterol te verlagen.
Daar zit wel een belangrijk woord in:
vervangen.
Wanneer je normaal een flinke hoeveelheid boter gebruikt en een deel daarvan vervangt door olijfolie, verander je de samenstelling van je voeding.
Wanneer je precies hetzelfde blijft eten en daar iedere ochtend alleen een extra eetlepel olijfolie bovenop neemt, is het effect niet automatisch hetzelfde.
Olijfolie is gezond, maar het blijft ook gewoon vet.
Een eetlepel bevat ongeveer 120 calorieën
Dat wordt in gezondheidsfilmpjes nogal eens vergeten.
Een eetlepel olijfolie levert ongeveer 120 kcal.
Daar is niets mis mee. Noten, avocado en andere voedzame producten bevatten eveneens behoorlijk wat energie.
Maar een eetlepel olie is niet calorie-vrij omdat hij gezond is.
Wanneer je dagelijks olijfolie wilt gebruiken, is het daarom vaak logischer om hem in plaats van een ander vet te gebruiken dan hem alleen boven op je bestaande voedingspatroon te zetten.
Die fles uit Marokko hoeft dus niet alleen in de braadpan
En hier wordt het voor iedereen die met een fles olijfolie uit Marokko thuiskomt eigenlijk leuk.
Goede olie hoef je namelijk helemaal niet alleen te gebruiken om in te bakken.
Sterker nog: wanneer je echt lekkere extra vierge olijfolie hebt meegenomen, proef je hem juist goed wanneer je hem koud gebruikt.
Giet bijvoorbeeld een beetje in een laag schaaltje en dip er vers Marokkaans khobz in.
Zo eenvoudig kan een ontbijt in Marokko zijn.
Olijfolie staat daar niet uitsluitend ergens achter in een keukenkastje als kookvet. Brood met goede olie, honing, kaas en thee kan gewoon onderdeel zijn van een Marokkaans ontbijt.
Dat vind ik persoonlijk een aantrekkelijker manier om dagelijks goede olijfolie te gebruiken dan hem als medicijn van een lepel te nemen.
Maar wie dat wél lekker vindt: vooral doen.
Kun je iedere olijfolie rechtstreeks nemen?
In principe is eetbare olijfolie natuurlijk bedoeld voor consumptie.
Wanneer je hem puur wilt proeven, is extra vierge olijfolie de interessantste keuze.
Bij olie die je rechtstreeks bij een kleine producent in Marokko koopt, zou ik vooral letten op een paar praktische dingen.
De olie moet fris ruiken en smaken. Oude of verkeerd bewaarde olijfolie kan ranzig worden.
Een muffe, wasachtige of oude-notensmaak is iets anders dan de natuurlijke bitterheid van verse olijfolie.
Bewaar de olie thuis bovendien donker en niet naast een warme fornuis. Licht, warmte en zuurstof versnellen de achteruitgang van olijfolie.
Een prachtige doorzichtige fles op een zonnige vensterbank ziet er gezellig uit, maar voor de olie is het ongeveer de slechtste plek die je kunt bedenken.
Hoeveel olijfolie moet je nemen?
Er bestaat geen gezondheidseis die zegt dat iedereen iedere ochtend precies één eetlepel olijfolie moet drinken.
Gebruik je graag een lepel puur, dan is één eetlepel een normale hoeveelheid om mee te beginnen.
Maar je hoeft er geen dagelijkse verplichting van te maken.
Je kunt diezelfde hoeveelheid ook:
over gegrilde groenten schenken;
in een salade gebruiken;
met brood eten;
door een soep roeren;
of als basis voor een dressing gebruiken.
Het totaalplaatje van je voeding is belangrijker dan het tijdstip waarop de olie naar binnen gaat.
En citroen erbij?
Een andere populaire variant is olijfolie met vers citroensap.
Dat kan prima.
Niet omdat de combinatie ineens een ontgiftingsmiddel vormt, maar omdat citroen en olijfolie gewoon goed bij elkaar smaken.
Met wat zout, peper en kruiden heb je feitelijk al bijna een eenvoudige dressing.
Wie het ’s morgens graag drinkt omdat het fris smaakt, kan dat natuurlijk doen.
Maar ook hier geldt: de citroen activeert geen verborgen en voor zeer magische geneeskrachtige eigenschappen van de olie.
Wat kun je daadwerkelijk van dagelijkse olijfolie verwachten?
Geen wonderen.
Wel een voedingsmiddel dat heel goed past binnen een gezond eetpatroon.
Goede olijfolie levert onverzadigde vetten en extra vierge olijfolie bevat daarnaast verschillende natuurlijke plantenstoffen.
Wanneer olijfolie vaker boter en andere verzadigde vetten vervangt, kan dat gunstig zijn voor hart en bloedvaten.
Er zijn daarnaast aanwijzingen dat regelmatig gebruik bij sommige mensen kan helpen bij de stoelgang.
Dat zijn al behoorlijke eigenschappen want obstipatie is geen pretje.
We hoeven er niet óók nog bij te verzinnen dat één lepel voor het ontbijt de lever schoonmaakt, buikvet laat verdwijnen en het lichaam in zeven dagen verjongt.
Dus: die lepel nemen of niet?
Dat mag je helemaal zelf weten.
Vind je een goede peperige olijfolie puur heerlijk? Neem gerust een lepel.
Merk je dat je darmen er prettig op reageren? Ook prima.
Krijg je er op een lege maag juist een weeïg gevoel van? Dan is er geen enkele reden om jezelf iedere ochtend met frisse tegenzin een lepel olie te voeren.
Gebruik hem dan gewoon bij over over je eten.
En heb je die fles meegenomen van een vakantie in Marokko, zet hem vooral niet maanden achter in de kast te wachten op een bijzondere gelegenheid.
Doe wat er in Marokko al heel lang met goede olie wordt gedaan.
Schenk wat in een schaaltje, breek een stuk brood af en proef hem.
Gezond eten hoeft tenslotte niet als een behandeling te voelen.