Een bezoek aan een hammam hoort voor veel Marokkanen net zo vanzelfsprekend bij het leven als naar de markt gaan of samen thee drinken. Het is een plek om je te wassen en je huid te verzorgen, maar traditioneel ook een plek waar tijd wordt genomen. Geen douche van vijf minuten, maar warmte, water, zwarte zeep, stevig scrubben en daarna weer helemaal schoon naar buiten.
Wie voor het eerst een traditionele Marokkaanse hammam binnenstapt, zal waarschijnlijk vooral opvallen hoeveel eenvoudiger het ritueel eigenlijk is dan de gemiddelde badkamerkast thuis doet vermoeden.
Je hebt geen tien verschillende flesjes nodig.
Een paar producten vormen al generaties lang de basis: savon beldi, een kessa, rhassoul en vaak een verzorgende olie zoals arganolie.
En juist die combinatie maakt het hammamritueel zo bijzonder.
Wat is een Marokkaanse hammam?
Een hammam is een openbaar badhuis dat zijn oorsprong vindt in een lange badcultuur in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. In Marokko vind je nog altijd hammams in steden, dorpen en woonwijken.
Sommige zijn eenvoudig en vooral bedoeld voor mensen uit de buurt. Andere zijn onderdeel van riads, hotels en luxe spa’s en maken van het ritueel een uitgebreide behandeling.
De basis is echter vrijwel altijd hetzelfde: warmte en water bereiden de huid voor, daarna wordt gereinigd, gescrubd en verzorgd.
Het woord beldi kom je daarbij regelmatig tegen. Savon beldi betekent vrij vertaald zoiets als traditionele of lokale zeep. Wie zich afvraagt waarom zoveel Marokkaanse producten datzelfde woord dragen, kan ook ons verhaal Wat betekent beldi eigenlijk? lezen. In Marokko wordt beldi namelijk voor veel meer gebruikt dan alleen zeep.
Wat heb je nodig voor een hammamritueel?
Het fijne is dat de basis heel overzichtelijk is.
Voor een traditioneel hammamritueel heb je eigenlijk maar een paar dingen nodig:
- warm water en stoom
- savon beldi
- een kessa of kese scrubhandschoen
- rhassoul of ghassoul
- een hammamdoek of grote handdoek
- eventueel cosmetische arganolie voor na afloop
In Marokko worden die spullen vaak gewoon meegenomen naar de hammam in een tas of emmertje.
Dat hammamemmertje is trouwens bijna een onderwerp op zichzelf. In traditionele hammams wordt water met kommen of emmertjes over het lichaam gegoten in plaats van dat je voortdurend onder een douche staat. Tegenwoordig zie je daarnaast natuurlijk allerlei modernere varianten.
Stap 1 – eerst warmte
Een goede scrub begint niet met scrubben.
Eerst moet de huid warm en vochtig worden.
In een hammam gebeurt dat vanzelf door de warme ruimte en het vele water. Thuis kun je hetzelfde principe benaderen door eerst rustig warm te douchen en je huid enkele minuten goed nat te laten worden.
Dat is belangrijk, want de volgende stap werkt veel prettiger wanneer de huid door en door warm is.
En nee: heter is niet automatisch beter.
Het gaat om comfortabele warmte en vocht, niet om jezelf gaar stomen.
Stap 2 – savon beldi
Dan komt misschien wel het bekendste product van de hammam: savon beldi, ook wel Marokkaanse zwarte zeep genoemd.
Op het eerste gezicht lijkt het nauwelijks op een stuk zeep. Savon beldi is meestal een donkere, zachte pasta die traditioneel wordt gemaakt op basis van olijven en olie. Soms van olijfolie, soms van arganolie.
Een kleine hoeveelheid wordt over de warme, vochtige huid verdeeld.
Daarna krijgt de zeep even de tijd om lekker in te trekken.
Dit is ook meteen het moment waarop veel mensen thuis een fout maken: ze beginnen direct te boenen.
Niet doen. Rustig!!!!!
Laat de savon beldi eerst rustig op de vochtige huid zitten. Spoel hem daarna grotendeels af en pak pas dan de kessa.
Het is juist die combinatie van warmte, zeep en vervolgens scrubben die bij het ritueel hoort.
En nu komt het gedeelte waarvoor de hammam beroemd is.
Stap 3 – de kessa
Een kessa is een vrij ruwe scrubhandschoen.
En wie hem voor het eerst gebruikt, kan zich behoorlijk verbazen over wat er vervolgens van de huid afkomt.
Door met lange bewegingen over de warme huid te wrijven, laten opgehoopte dode huidcellen los. Die kunnen zich tijdens het scrubben samenrollen tot de bekende grijze rolletjes.
Dat betekent overigens niet dat je zo hard mogelijk moet schrobben.
De kessa doet het werk.
Maak rustige, lange bewegingen over armen, benen, rug en romp. Vermijd het gezicht en wees voorzichtig op kwetsbare of geïrriteerde huid.
Na het scrubben wordt het lichaam opnieuw goed afgespoeld.
Het verschil voel je direct: de huid voelt opvallend glad aan.
Hoe vaak gebruik je een kessa?
Dit is geen handschoen voor iedere ochtend onder de douche.
Een stevige hammamscrub is juist iets wat je af en toe doet. Hoe vaak prettig is, hangt af van je huid en van hoe krachtig je scrubt.
Bij een gevoelige huid is minder vrijwel altijd verstandiger.
Gebruik een kessa bovendien nooit op een verbrande, beschadigde of geïrriteerde huid en stop wanneer scrubben pijnlijk aanvoelt.
Een hammamritueel mag grondig zijn.
Stap 4 – rhassoul, de Marokkaanse klei
Na de scrub volgt een totaal ander product: rhassoul.
Je ziet ook de spelling ghassoul. Het gaat om dezelfde Marokkaanse klei die al lange tijd wordt gebruikt bij de verzorging van huid en haar.
Rhassoul wordt meestal verkocht als poeder of als gedroogde stukjes klei. Meng het met een beetje water tot een zachte pasta die makkelijk over de huid verdeeld kan worden.
Sommige mensen mengen er rozenwater of oranjebloesemwater doorheen. Dat ruikt heerlijk, maar hoeft natuurlijk niet.
Breng de klei in een dunne laag aan, laat hem kort zitten en spoel hem weer af voordat hij keihard op de huid opdroogt.
De eenvoud ervan is juist aantrekkelijk: klei, een beetje water en klaar.
Rhassoul krijgt ook nog eigen Uit Marokko-artikel, want behalve in het hammamritueel wordt deze bijzondere Marokkaanse klei ook voor haarverzorging gebruikt.
En rhassoul in het haar?
Dat kan, maar behandel het niet alsof het shampoo is die flink moet schuimen.
Rhassoul schuimt nauwelijks.
De klei wordt met water tot een dunne pasta gemengd, over haar en hoofdhuid verdeeld en vervolgens grondig uitgespoeld.
Hoe prettig dat werkt, verschilt sterk per haartype. Vooral droog of behandeld haar kan behoefte hebben aan extra verzorging achteraf.
En zoals bij vrijwel alles in dit ritueel geldt: meer gebruiken maakt het resultaat niet automatisch beter.
Stap 5 – afspoelen en rustig afdrogen
Na de rhassoul wordt alles goed afgespoeld.
En daarna komt misschien wel het lekkerste gedeelte: een grote hammamdoek om, even zitten en niets meer hoeven.
Traditionele hammamdoeken zijn vaak veel dunner dan onze dikke badhanddoeken. Ze worden ook wel fouta genoemd en zijn licht, drogen snel en nemen weinig ruimte in.
Dat maakt ze trouwens ook ideaal voor vakantie, strand en zwembad.
Stap 6 – een paar druppels arganolie
Na al dat reinigen en scrubben heeft de huid geen zware laag parfum nodig.
Een paar druppels goede cosmetische arganolie kunnen al voldoende zijn om de huid zacht en soepel te laten aanvoelen.
Breng de olie bij voorkeur aan terwijl de huid nog een klein beetje vochtig is.
Belangrijk is wel dat je cosmetische arganolie gebruikt en niet zomaar een fles culinaire arganolie uit de keuken. Dat verschil leggen we uitgebreid uit in Arganolie uit Marokko – voor voeding, huid en haar en in onze uitgebreidere gids Arganolie voor je huid: werking, voordelen en gebruik.
Pure cosmetische arganolie hoeft geen lange ingrediëntenlijst te hebben. Sterker nog, er staat maar 1 ding op en dat is arganolie. In ons artikel over arganolie leggen we ook uit waar je op kunt letten wanneer je een goede olie koopt.
Het complete hammamritueel thuis
Je hoeft natuurlijk niet iedere week naar Marrakech te vliegen om een hammamavond te houden.
Thuis kun je een eenvoudige versie maken.
Neem eerst een warme douche en geef je huid een paar minuten de tijd om goed warm en vochtig te worden. Verdeel daarna savon beldi over het lichaam en laat deze kort zitten.
Spoel af en gebruik vervolgens de kessa met lange bewegingen over de huid.
Spoel opnieuw.
Meng vervolgens rhassoul met water tot een gladde pasta, verdeel deze over de huid en laat hem kort zijn werk doen. Spoel goed af, droog jezelf rustig af en sluit af met een paar druppels cosmetische arganolie.
Meer hoeft het eigenlijk niet te zijn.
Warmte → savon beldi → afspoelen → kessa → rhassoul → afspoelen → arganolie.
Dat is de volgorde die je wilt onthouden.
Maak er thuis ook echt even tijd voor
Je kunt natuurlijk ondertussen de wasmachine leeghalen en drie WhatsApp-berichten beantwoorden.
Maar dan missen we misschien een beetje het punt.
Maak de badkamer warm, leg vooraf een schone hammamdoek klaar en zet de producten die je gaat gebruiken binnen handbereik.
Een schaaltje voor de rhassoul en een mooie metalen kom maken het meteen prettiger, maar koop vooral niet eerst een halve spa bij elkaar.
Savon beldi, een goede kessa, rhassoul en een olie zijn genoeg om te beginnen.
Een hammamritueel zit uiteindelijk veel meer in tijd nemen dan in hoeveel producten je bezit.
De hammamspullen die we zelf graag uit Marokko meenemen
Een hammam is ook een gevaarlijke plek voor mensen die graag mooie spullen mee naar huis nemen.
Voor je het weet heb je een koperen emmertje, drie hammamdoeken, een stapel zeep, rhassoul, een kessa en twee flesjes olie in je koffer zitten.
En dan moet er nog een tajine bij.
In ons artikel Wat neem je mee terug uit Marokko? verzamelen we meer van zulke vondsten uit de souks en winkels van Marokko. Daar vind je naast verzorgingsproducten ook allerlei spullen voor keuken en huis.
Binnenkort ook in Dar Beldi Souk
En dit is precies de reden waarom er naast Dar Beldi ook een Dar Beldi Souk komt.
We willen daar geen enorme beautywinkel van maken met honderd producten die allemaal ongeveer hetzelfde doen. Het idee is juist een kleine collectie spullen die bij Marokko en het hammamritueel horen.
Denk aan savon beldi, rhassoul, kessa-handschoenen, pure cosmetische arganolie, mooie hammamdoeken en een aantal bijzondere accessoires.
Daarnaast komt onze eigen verzorgingslijn Beldi Botanique eraan. De eerste collectie bestaat uit handgemaakte zepen waarin onder andere olijfolie, arganolie, natuurlijke klei en verschillende Marokkaans geïnspireerde geuren worden gebruikt. De Hammam-variant krijgt bijvoorbeeld rhassoul en eucalyptus en een speciale scrubversie met argon. Meer over die collectie lees je in Beldi Botanique – handgemaakte zeep met een Marokkaanse oorsprong.
Zodra de hammamcollectie klaar is, vind je die via de Dar Beldi Souk.
Dat vind ik eigenlijk ook een mooie gedachte: eerst hier lezen waarom een product in Marokko wordt gebruikt en hoe het ritueel werkt, en wie het daarna zelf wil proberen kan precies die spullen bij elkaar vinden.
Savon beldi is trouwens niet hetzelfde als een stuk zeep
Dat onderscheid zou ik nog even maken.
Een stuk handgemaakte lichaamszeep en traditionele savon beldi kunnen prima naast elkaar bestaan, maar ze worden niet op dezelfde manier gebruikt.
Savon beldi is de zachte zwarte zeep die we tijdens het hammamritueel gebruiken vóór de kessa.
Een gewone lichaamszeep gebruik je voor de dagelijkse reiniging.
Onze Beldi Botanique-zepen worden dus geen vervanging voor savon beldi, maar een aanvulling erop. Zo kunnen we straks in de Souk een complete hammamset samenstellen zonder alles op één hoop te gooien.
Van openbare hammam tot luxe spa
Wie het ritueel eenmaal kent, gaat trouwens ook anders naar hammams in Marokko kijken.
Aan de ene kant heb je de eenvoudige buurt-hammam waar generaties families komen en waar weinig draait om luxe.
Aan de andere kant zijn er prachtige spa-hammams in riads en hotels waar hetzelfde basisritueel wordt uitgebreid met massages, geurige oliën, rustruimtes en verzorgingsbehandelingen.
Allebei kunnen bijzonder zijn, maar het zijn compleet verschillende ervaringen.
Want een hammam in een wijk van Marrakech vergelijken met een behandeling in een paleishotel is een beetje alsof je een buurtbakker vergelijkt met afternoon tea in een vijfsterrenhotel.
Allebei heerlijk.
Maar je gaat er om een andere reden naartoe.
Een eenvoudig ritueel dat is gebleven
Misschien is juist dat het bijzondere aan de Marokkaanse hammam.
De wereld van huidverzorging wordt ieder jaar ingewikkelder, maar de basis van dit ritueel is nog steeds verrassend eenvoudig.
Warm water.
Zeep.
Een scrubhandschoen.
Klei.
Olie.
Producten die al heel lang worden gebruikt en die ook nu nog moeiteloos in een moderne badkamer passen.
Je hoeft er niet voor in een spa te zitten en je hoeft ook niet ieder onderdeel letterlijk over te nemen.
Maar een avond waarop de telefoon even buiten de badkamer blijft, het water warm is en er eindelijk tijd is om die pot rhassoul open te maken?
Daar zouden we best wat vaker ruimte voor mogen maken.