Jemaa el-Fna en de Koutoubia

Jemaa el-Fna is het hart van Marrakech. Het plein ontstond als openbare ruimte voor de poorten van het Almoravidische paleis en staat op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. UNESCO noemt het een “openluchttheater”.

Overdag staan er kraampjes met sinaasappelsap, kruiden, verse munt en slakken, en treden er verhalenvertellers en muzikanten op. Zodra het donker wordt, verdwijnen de ochtendkraampjes en nemen eetkraampjes het plein over. Daar eet je onder meer harira, gegrilde merguez, kefta en slakkensoep, en drink je vers geperst sinaasappelsap. In Mechoui Alley bij het plein staan kraampjes die langzaam gebraden lam serveren.

Een opmerking over dieren: bij de slangenbezweerders en apenhouders op het plein hebben de dieren volgens onderzoek vaak een slecht leven. Wie echt wil helpen, betaalt er liever niet voor.

Lees ook onze recepten voor harira en keftakruiden, om thuis de smaak van het plein na te maken.

De Koutoubia-moskee

Vlak bij het plein staat de Koutoubia-moskee, het symbool van de stad. De Almohaden stichtten haar in 1147. De minaret is 77 meter hoog en heeft waarschijnlijk andere torens beïnvloed, zoals de Giralda van Sevilla en de Hassan-toren in Rabat. De moskee zelf is niet toegankelijk voor niet-moslims, maar de tuinen eromheen, met sinaasappel- en palmbomen waar ooievaars in nestelen, kun je wel bezoeken.

De medina en de souks

De medina van Marrakech beslaat ongeveer 700 hectare. UNESCO beschrijft haar als een levende historische stad met een wirwar van steegjes, huizen, souks, funduqs en ambachten.

De muren rond de medina zijn zo’n 19 kilometer lang en hebben 20 poorten en 200 torens. Een van de bekendste poorten is Bab Agnaou, eind 12e eeuw gebouwd als hoofdingang van de Kasbah, het koninklijke kwartier in het zuiden van de stad. Het gesneden bloemmotief rond de poort is een mooi voorbeeld van Almohadische kunst.

De souks

Marrakech heeft zo’n 18 souks, waar meer dan 40.000 mensen werken in onder meer aardewerk, koper en leer. De souks liggen tussen Jemaa el-Fna en de grote moskee en zijn van oudsher gegroepeerd per ambacht: leer, tapijten, metaalwerk en aardewerk. Die indeling bestaat nog steeds, al lopen de ambachten nu door elkaar. Afdingen hoort erbij.

Wil je liever zonder afdingen kijken wat er gemaakt wordt? Bij de Koutoubia ligt het Ensemble Artisanal, een door de overheid beheerd complex met kleine werkplaatsen voor leer, textiel en tapijten. Achterin leren jonge leerlingen het vak.

Tip voor de keukenliefhebber: in de souks vind je kruidenkraampjes met onder meer ras el hanout. De naam betekent “hoofd van de winkel” en is een mengsel van tientallen kruiden. Lees meer in Ras el hanout en Spaanse vlieg: het echte verhaal en in ons overzicht van kruiden in de Marokkaanse keuken.

Koop geen dieren op de markt. Marrakech is een van de grootste centra van de handel in wilde dieren in Noord-Afrika, en die handel is grotendeels illegaal.

Paleizen, graven en de madrasa

Marrakech heeft een rijk verleden en dat zie je terug in haar monumenten. Dit zijn de bekendste:

• Bahia-paleis: een groot paleis uit de late 19e eeuw, gebouwd in de tijd van grootvizier Ba Ahmed.
• El Badi-paleis: in 1578 begonnen door sultan Ahmad al-Mansur, met kostbare materialen zoals Italiaans marmer. Het paleis diende voor grote ontvangsten van ambassadeurs uit Spanje, Engeland en het Ottomaanse Rijk. Tegenwoordig zie je de ruïne.
• Saadische graven: de koninklijke begraafplaats van de Saadiden uit de 16e eeuw, naast de Kasbah-moskee. In het mausoleum van Ahmad al-Mansur rust een plafond van gesneden en beschilderd cederhout op twaalf kolommen van Carrara-marmer.
• Ben Youssef-madrasa: in 1564–1565 gebouwd door sultan Abdallah al-Ghalib en de grootste madrasa van Marokko. Er zijn 130 studentenkamers rond een binnenplaats met sierwerk in cederhout, marmer en stucwerk. Omdat de islam geen afbeeldingen van mensen of dieren toestaat, bestaat het decor uit inscripties en geometrische patronen. Sinds 1982 is de madrasa weer open voor het publiek.
• De mellah: het oude Joodse kwartier, in 1558 gesticht door de Saadiden. De Joodse begraafplaats is de grootste van Marokko.

Wie van musea houdt, kan ook naar het Marrakech Museum, in het paleis Dar Menebhi, of naar het Nationaal Museum voor Weven en Tapijten in Dar Si Said.

Tuinen van Marrakech

Marrakech is niet alleen stenen en souks. Er liggen ook mooie tuinen:

• Majorelle-tuin: de voormalige tuin van schilder Jacques Majorelle, sinds 1947 open voor het publiek. Yves Saint Laurent kocht en herstelde de tuin. Er groeien planten van vijf continenten, waaronder cactussen, palmen en bamboe. In de blauwe villa zit het Berbermuseum.
• Menara-tuinen: in 1157 aangelegd door de Almohaden, rond een groot waterbassin met boomgaarden en olijfbomen. Aan het water staat een paviljoen uit de 19e eeuw, met de Atlas als achtergrond.
• Agdal-tuinen: een groot tuinencomplex van ongeveer 340 hectare, begonnen onder kalief Abu Ya’qub Yusuf (1163–1184), met meerdere waterbassins.
• Le Jardin Secret: een herstelde riadtuin midden in de medina, sinds 2016 open voor bezoekers.
• Koutoubia-tuinen met sinaasappel- en palmbomen, en de Mamounia-tuinen, die meer dan honderd jaar oud zijn.

Ook de Palmeraie, het palmbos rond de stad, maakt volgens UNESCO deel uit van het historische landschap. De aanleg wordt toegeschreven aan de Almoraviden.

Wat eet je in Marrakech?

De keuken van Marrakech is rijk en sterk gekruid, maar niet scherp. Veel gerechten gebruiken ras el hanout, een mengsel van tientallen kruiden, en worden gemaakt met smen, de Marokkaanse geklaarde boter. Dit zijn de gerechten waar de stad om bekendstaat:

• Tanjia Marrakchia: het symbool van de keuken van Marrakech, liefkozend “dochter van de as” genoemd. Rundvlees, kruiden en smen gaan in een aarden pot en garen langzaam in de hete as van een traditionele oven. Lees het recept voor tanjia Marrakchia met rundvlees en lees meer over smen, Marokkaanse kruidenboter.
• Couscous al-Fityani: een couscousgerecht uit het Marrakech van de 13e eeuw. Je vindt het recept in Couscous al-Fityani uit 13e-eeuws Marrakech.
• Tajines met fruit: zoete en hartige smaken komen samen, bijvoorbeeld in de tajine met rundvlees en abrikozen en in mrouzia met lamsvlees, honing en rozijnen.
• Pastilla: een taart van filodeeg met kip of duif, amandelen, kaneel en suiker. Zie het recept voor Marokkaanse kippastilla.
• Harira: de soep met kikkererwten, linzen, vermicelli en tomaat. Het recept staat in harira, Marokkaanse soep met linzen en kikkererwten.
• Sellou: het zoete mengsel van geroosterd meel, amandelen en sesam, dat rond Ramadan wordt gegeten. Zie het recept voor sellou.

Bij alles hoort Marokkaanse muntthee en vers sinaasappelsap. Marrakech ligt midden in een streek met citrus- en olijfbomen.

Hammam, ambachten en wat je meeneemt

Marrakech is een stad van ambachten. De ambachten van Marrakech hebben het Marokkaanse handwerk breed en blijvend beïnvloed. Je ziet tapijten en textiel, keramiek, zellige, houtwerk, metaalwerk en leer. Cederhout wordt gebruikt voor riaddeuren en paleisplafonds. Van sinaasappelhout worden zelfs de lepels gemaakt waarmee harira wordt geschept. Bij metaalwerk denk je aan koperen lampen, ijzeren lantaarns, kandelaars van gerecyclede sardineblikken en gegraveerde koperen theepotten en dienbladen voor de thee.

Meer weten over de theepot? Lees de Marokkaanse theepot (berrad). Wil je de sfeer van Marrakech thuis halen? Lees dan Marrakech-sfeer in je woonkamer en hoe vul je een Marokkaanse poef.

De hammam

Hammams, openbare badhuizen, horen al eeuwen bij het stadsleven. Historisch maakten ze deel uit van een complex met een moskee en een madrasa, zoals bij de Mouassine-moskee uit de 16e eeuw. Wat de hammam inhoudt en wat je er meeneemt, lees je in het Marokkaanse hammamritueel. Voor je huid kun je ook kijken naar rhassoul uit Marokko en naar handgemaakte zeep met Marokkaanse oorsprong.

Wanneer kun je Marrakech het beste bezoeken?

Marrakech heeft een heet, halfdroog klimaat. De beste maanden zijn maart tot mei en oktober tot november, als de gemiddelde maximumtemperatuur overdag tussen ongeveer 23 en 29 °C ligt. In juli en augustus loopt de temperatuur overdag gemiddeld op tot ongeveer 37 °C. In de winter is het overdag zo’n 19 tot 21 °C, maar ’s nachts kan het afkoelen tot ongeveer 6 °C. De stad krijgt weinig regen: gemiddeld ongeveer 220 millimeter per jaar.

Hoeveel tijd heb je nodig?

Voor de hoogtepunten heb je twee tot drie dagen nodig. De meeste bezienswaardigheden liggen op loopafstand van Jemaa el-Fna, met de Koutoubia en de Ben Youssef-madrasa op minder dan een kilometer. Plan de grote musea en tuinen op verschillende dagen, zodat je tussendoor rust kunt nemen.

Hoe kom je in Marrakech?

• Vliegtuig: de luchthaven Marrakech-Menara ligt ongeveer 3 kilometer ten zuidwesten van het centrum en heeft verbindingen met meerdere Europese steden.
• Trein: het station van Marrakech heeft dagelijks treinen naar onder meer Casablanca, Rabat, Tanger, Fez en Meknes.
• Auto of bus: de snelweg A7 verbindt Marrakech met Casablanca (210 kilometer) en Agadir (233 kilometer). Essaouira ligt op ongeveer 175 kilometer.

Controleer de actuele dienstregelingen voor je vertrekt.

Marrakech verdient meer dan een dag

Marrakech is druk, kleurrijk en vol verhalen. Neem de tijd voor Jemaa el-Fna, verdwaal in de souks en laat je niet opjagen. En kom thuis met een paar recepten om zelf te maken, zoals tanjia Marrakchia of couscous al-Fityani.