Louiza – Citroenverbena in de Marokkaanse keuken

Wie met de hand langs een tak citroenverbena strijkt, begrijpt meteen waarom deze plant zo geliefd is. De smalle groene bladeren geven een heldere citroengeur af, fris en licht bloemig, zonder het scherpe zure van echte citroen.

In Marokko staat citroenverbena bekend als louiza of louisa. De verse en gedroogde bladeren worden vooral gebruikt om kruidenthee van te zetten. Op kruidenmarkten ligt louiza vaak in losse bundels tussen munt, alsem, salie en andere geurige kruiden.

De plant is niet alleen geliefd vanwege zijn smaak. Aan citroenverbena worden traditioneel verschillende rustgevende en spijsverteringsbevorderende eigenschappen toegeschreven. Daarnaast is het een gemakkelijk kruid om zelf te kweken, zolang de plant voldoende warmte, licht en bescherming tegen vorst krijgt.

Wat is citroenverbena?

Citroenverbena heeft de botanische naam Aloysia citrodora. Het is een houtige struik met lange, smalle bladeren die bij aanraking een sterke citroengeur verspreiden.

De plant komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar wordt inmiddels al lange tijd gekweekt in warme delen van Europa en Noord-Afrika. In een zacht klimaat kan citroenverbena uitgroeien tot een flinke struik van anderhalve tot soms wel twee meter hoog.

In de zomer kan de plant kleine witte tot lichtpaarse bloemetjes krijgen. De bladeren blijven echter het belangrijkste deel: daarin zitten de aromatische oliën die voor de kenmerkende geur en smaak zorgen.

Is citroenverbena hetzelfde als citroenmelisse?

Citroenverbena wordt soms verward met citroenmelisse, maar het zijn twee verschillende planten.

Citroenmelisse heeft bredere, zachte en licht gekartelde bladeren. De smaak is mild en doet enigszins denken aan munt met citroen.

Citroenverbena heeft lange, smalle en wat stevigere bladeren. De geur is krachtiger, helderder en meer uitgesproken citroenachtig. Voor thee en desserts is citroenverbena daardoor vaak aromatischer dan citroenmelisse.

Ook citroengras is iets anders. Citroengras groeit in lange, stevige stengels en wordt veel gebruikt in Aziatische gerechten. Citroenverbena groeit als een vertakte struik en wordt voornamelijk gebruikt als kruid voor thee, siroop en zoete bereidingen.

Louiza in Marokko

In Marokko wordt louiza vooral gedronken als kruidenthee. De bladeren worden vers van de plant geplukt of na de oogst gedroogd en bewaard.

Een kop louiza is lichter dan Marokkaanse muntthee en heeft een zachte, frisse citroensmaak. Omdat de bladeren van zichzelf geen cafeïne bevatten, wordt de thee ook vaak in de avond gedronken.

Louiza wordt meestal puur gezet, maar kan ook worden gecombineerd met:

• verse munt;
• citroenschil;
• kaneel;
• oranjebloesem;
• salie;
• een klein beetje honing.

Op de markt wordt gedroogde louiza vaak los verkocht. Goede gedroogde bladeren zijn nog groenig van kleur en ruiken sterk wanneer je ze tussen je vingers wrijft. Heel bruine, stoffige bladeren met weinig geur hebben meestal een groot deel van hun aroma verloren.

Welke eigenschappen worden aan louiza toegeschreven?

Citroenverbena wordt al lange tijd traditioneel gebruikt als kruid voor thee en huiselijke kruidenbereidingen. De toepassingen zijn vooral gebaseerd op overgeleverd gebruik en kleinschalig onderzoek. Louiza is daarom geen vervanging voor medische behandeling.

Ondersteuning van de spijsvertering

Louiza wordt vaak na de maaltijd gedronken. Aan de thee wordt toegeschreven dat hij kan helpen bij een vol of opgeblazen gevoel en een trage spijsvertering.

De warme drank en de aromatische oliën uit het blad kunnen een ontspannend gevoel in de buik geven. Daarom wordt louiza in Marokkaanse huishoudens soms geschonken na een zware maaltijd of een gerecht met veel vlees en specerijen.

Rust en ontspanning

De geur van citroenverbena wordt als kalmerend ervaren. Louiza wordt traditioneel gedronken om tot rust te komen en spanning te verminderen.

Een warme kop thee in de avond kan onderdeel zijn van een rustig slaapritueel. Dat betekent niet dat citroenverbena een slaapmiddel is, maar de cafeïnevrije drank kan wel een prettig alternatief zijn voor koffie, zwarte thee of groene thee.

Bij lichte buikkrampen

Citroenverbena wordt ook gebruikt bij lichte krampen en ongemakken in de buik. De thee wordt dan rustig en niet te sterk gezet.

Bij aanhoudende, hevige of regelmatig terugkerende buikklachten is het verstandig om medisch advies te vragen en niet alleen op kruiden te vertrouwen.

Antioxidanten

De bladeren van citroenverbena bevatten verschillende plantaardige stoffen met antioxidatieve eigenschappen. Antioxidanten helpen het lichaam beschermen tegen schade door vrije radicalen.

Dat maakt louiza tot een interessante aromatische plant, maar een kop kruidenthee moet niet worden gezien als geneesmiddel of als vervanging van een gevarieerd voedingspatroon.

Gebruik bij verkoudheid

Een warme kruidenthee kan prettig zijn bij verkoudheid, een droge keel of een vermoeid gevoel. Louiza wordt soms gecombineerd met honing en citroen.

De thee geneest een verkoudheid niet, maar kan wel verzachtend en verwarmend aanvoelen.

Hoe zet je thee van citroenverbena?

Voor één kop thee heb je niet veel nodig.

Met verse bladeren

Gebruik ongeveer 5 tot 8 verse bladeren per kop.

Kneus de bladeren voorzichtig tussen je vingers en doe ze in een glas of theepot. Schenk er heet water over dat net van de kook af is.

Laat de thee ongeveer 5 tot 7 minuten trekken. Zeef de bladeren eruit of laat ze in het glas zitten.

Met gedroogde bladeren

Gebruik ongeveer 1 volle theelepel gedroogde louiza per kop.

Laat de bladeren 5 tot 8 minuten trekken. Gedroogde citroenverbena kan krachtiger smaken dan verse bladeren, dus begin liever met een kleine hoeveelheid.

Voeg naar smaak honing of suiker toe. Een dun reepje citroenschil kan de geur versterken, maar is meestal niet nodig.

Marokkaanse louizathee

Voor een kleine theepot kun je de volgende eenvoudige verhouding gebruiken:

• 750 ml heet water;
• 2 flinke eetlepels gedroogde louiza of 3 kleine takjes verse citroenverbena;
• honing of suiker naar smaak.

Doe de bladeren in de theepot en schenk het hete water erop. Laat de thee 5 tot 7 minuten trekken.

Proef voordat je suiker toevoegt. Citroenverbena heeft van zichzelf een zachte, bijna zoete geur en heeft vaak minder suiker nodig dan muntthee.

Waar kun je citroenverbena nog meer voor gebruiken?

Louiza is veel veelzijdiger dan alleen een kruid voor thee.

Koude kruidenthee

Laat citroenverbena in heet water trekken en laat de thee daarna volledig afkoelen. Serveer met ijsblokjes, verse munt en plakjes citroen of sinaasappel.

Voor een lichtzoete drank kun je tijdens het trekken een beetje honing toevoegen.

Siroop

Citroenverbena geeft een mooie geur aan zelfgemaakte siroop. Laat verse bladeren kort meetrekken in een mengsel van water en suiker.

De siroop kan worden gebruikt in limonade, cocktails, fruitsalades en desserts. Verwijder de bladeren zodra de siroop voldoende geur heeft, anders kan de smaak wat bitter worden.

Fruitsalades

Fijngehakte jonge bladeren passen goed bij aardbeien, perzik, abrikozen, meloen, sinaasappel en druiven.

Gebruik kleine hoeveelheden. De bladeren zijn aromatisch en kunnen andere smaken snel overheersen.

Desserts

Citroenverbena kan worden gebruikt om melk, room of suikersiroop te parfumeren voor:

• panna cotta;
• ijs;
• sorbet;
• pudding;
• rijstepap;
• custard;
• cake;
• koekjes.

Laat de bladeren kort in warme melk of room trekken en zeef ze er daarna uit.

Jam en compote

Een takje louiza geeft abrikozenjam, perzikcompote en aardbeienjam een frisse citroengeur.

Voeg het kruid tijdens het koken toe en verwijder het voor het vullen van de potten.

Hartige gerechten

Hoewel citroenverbena vooral in zoete bereidingen wordt gebruikt, kan een kleine hoeveelheid ook passen bij kip, vis en lichte marinades.

Gebruik het voorzichtig. De uitgesproken citroengeur kan in een hartig gerecht snel te sterk worden.

Citroenverbena zelf kweken

Citroenverbena is goed in een pot of in de volle grond te kweken. De plant houdt van warmte en zon, maar heeft in een pot wat extra aandacht nodig.

Standplaats

Zet citroenverbena op een zonnige en beschutte plek. De plant groeit het beste met minimaal zes uur zon per dag.

In zeer hete zomers kan een beetje schaduw tijdens het warmste deel van de middag prettig zijn. Vooral planten in pot kunnen anders snel uitdrogen.

Grond

Gebruik luchtige, goed doorlatende grond. Citroenverbena houdt niet van langdurig natte wortels.

Meng voor een pot gewone potgrond met wat grof zand, perliet of fijn grind. Zorg altijd voor gaten onder in de pot, zodat overtollig water kan weglopen.

Water geven

Geef regelmatig water, vooral tijdens warme en droge perioden. Laat de bovenste laag aarde tussen gietbeurten licht opdrogen.

Een plant in pot heeft vaker water nodig dan een plant in de volle grond. Laat de pot echter nooit voortdurend in een laag water staan.

Wanneer citroenverbena te droog staat, kunnen de bladeren slap worden of afvallen. Meestal herstelt de plant na een goede gietbeurt.

Voeding

Geef tijdens het groeiseizoen iedere vier tot zes weken een kleine hoeveelheid organische plantenvoeding.

Gebruik niet te veel stikstofrijke mest. Daardoor kan de plant snel veel zacht blad maken, terwijl de geur minder geconcentreerd wordt.

Snoeien

Citroenverbena kan in het voorjaar worden teruggesnoeid. Verwijder dode, dunne en beschadigde takken en kort lange scheuten in.

Regelmatig toppen tijdens het groeiseizoen zorgt ervoor dat de plant voller en bossiger wordt.

De bladeren kunnen gedurende de hele zomer worden geoogst. Knip bij voorkeur jonge taktoppen af, zodat de plant zich verder vertakt.

Is citroenverbena winterhard?

Citroenverbena houdt van warmte en is maar beperkt bestand tegen vorst.

In een warm klimaat kan de struik buiten overwinteren. In Nederland en België is het veiliger om de plant in een pot te kweken en voor de eerste nachtvorst naar een koele, lichte en vorstvrije plaats te verplaatsen.

Tijdens de winter kan citroenverbena een groot deel van zijn blad verliezen. Dat betekent niet automatisch dat de plant dood is. In het voorjaar kunnen vanuit het kale hout opnieuw scheuten verschijnen.

Geef in de winter weinig water, maar laat de wortelkluit niet volledig uitdrogen.

Citroenverbena vermeerderen

De gemakkelijkste manier om citroenverbena te vermeerderen is met stekken.

Knip in het voorjaar of de vroege zomer een jonge, gezonde scheut van ongeveer 10 tot 15 centimeter af. Verwijder de onderste bladeren en zet de stek in vochtige, luchtige potgrond.

Zet de pot op een warme, lichte plaats, maar niet direct in felle middagzon. Houd de grond licht vochtig.

Na enkele weken kan de stek nieuwe wortels hebben gevormd. Zodra er nieuwe groei zichtbaar is, kan de jonge plant voorzichtig worden verpot.

Louiza oogsten

Oogst de bladeren bij voorkeur op een droge ochtend, nadat de dauw is verdwenen.

De geur is vaak het sterkst vlak voordat de plant gaat bloeien. Knip hele jonge takjes af in plaats van telkens losse bladeren te plukken. Dat stimuleert de plant om nieuwe zijtakken te maken.

Gebruik beschadigde, vergeelde of gevlekte bladeren liever niet.

Citroenverbena drogen

Bind kleine bosjes losjes bij elkaar en hang ze ondersteboven op een droge, donkere en goed geventileerde plaats.

Je kunt de bladeren ook in één laag op een rek of schone doek leggen. Vermijd direct zonlicht, omdat daardoor kleur en aroma verloren kunnen gaan.

De bladeren zijn droog wanneer ze gemakkelijk verkruimelen. Rits ze van de takken en bewaar ze heel in een goed afsluitbare pot.

Verkruimel de bladeren pas vlak voor gebruik. Hele bladeren houden hun geur langer vast.

Bewaar gedroogde louiza donker en droog. Voor de beste smaak kun je de bladeren het liefst binnen een jaar gebruiken.

Kun je te veel louiza drinken?

Een normale kop citroenverbenathee wordt door de meeste mensen goed verdragen. Het blijft echter verstandig om kruiden met mate te gebruiken.

Zeer sterke thee of grote hoeveelheden kunnen bij sommige mensen maagklachten veroorzaken.

Zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en mensen die medicijnen gebruiken of problemen met hun nieren hebben, kunnen het gebruik van geconcentreerde kruidenpreparaten het beste eerst bespreken met een arts of apotheker.

Etherische olie van citroenverbena is veel sterker dan thee van de bladeren en mag niet zonder deskundig advies worden ingenomen.

Een geurige plant voor keuken en tuin

Citroenverbena is een van die kruiden die zowel in de tuin als in de keuken veel plezier geeft. De struik is decoratief, groeit snel op een warme plek en levert gedurende de zomer volop geurige bladeren.

In Marokko blijft louiza vooral verbonden met de eenvoudige kruidenthee: een paar bladeren, heet water en eventueel een beetje honing of suiker. Tegelijk leent de frisse citroengeur zich uitstekend voor koude dranken, fruit en desserts.

Wie een zonnige plek en een ruime pot heeft, kan citroenverbena gemakkelijk zelf kweken. Eén plant levert al snel voldoende bladeren voor verse thee in de zomer en een voorraad gedroogde louiza voor de winter.